Urządzenie do szkolenia w dezorientacji przestrzennej

pss-mainDezorientacja przestrzenna

Dezorientacja przestrzenna jest definiowana jako błędne odczucie położenia i ruchu w stosunku do powierzchni Ziemi. Wrażenie to jest zależne od wielu różnych czynników. Piloci nieświadomie ulegający zjawisku dezorientacji przestrzennej, mając zafałszowany obraz rzeczywistości, podejmują błędne decyzje, prowadzące często do tragicznych w skutkach zdarzeń i wypadków lotniczych. Dlatego też bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie pilotów, polegające na oswojeniu ich ze zjawiskiem dezorientacji przestrzennej, umiejętności jej rozpoznania i wyrobieniu odpowiednich nawyków, a także przedkładania wskazań przyrządów nad własne odczucia. Jednak bezpieczne wywołanie takiego zjawiska w czasie rzeczywistego lotu jest praktycznie niemożliwe. Nie da się go również wywołać na typowych symulatorach. Rozwiązaniem tego problemu są specjalne urządzenia do treningu pilotów w dezorientacji przestrzennej, wywołujące iluzję tego zjawiska poprzez odpowiednie oddziaływanie ruchem i obrazem.

Urządzenie

Firma ETC-PZL, współpracując z Wyższą Szkołą Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie i Wojskowym Instytutem Medycyny Lotniczej w Warszawie, zaprojektowała i wykonała urządzenie umożliwiające przeprowadzenie treningu w dezorientacji przestrzennej. Urządzenie składa się z następujących elementów:

  • zabudowanej, zaciemnionej kabiny,
  • układu ruchu o siedmiu stopniach swobody, zawierającym platformę Stewarta umieszczoną na obrotowym (o nieograniczonej liczbie obrotów) stole,
  • systemu wizualizacji,
  • stanowiska instruktora z układem informatycznym.

Wewnątrz posadowionej na platformie kabiny zamontowany jest fotel pilota ze sterownicami oraz urządzeniami nawigacyjno-kontrolnymi. Obraz sytuacji zewnętrznej prezentowany jest na trzech panoramicznych monitorach zamontowanych przed pilotem. W celu zapewnienia dużej uniwersalności urządzenia przewidziano możliwość wymiany pulpitów bocznych i tablicy przyrządów, co pozwala na szkolenie pilotów różnego rodzaju samolotów i śmigłowców. Obecnie wykonane zostały kabiny samolotów F-16 i M-28 oraz śmigłowca W-3PL Głuszec, jednak możliwe jest zainstalowanie repliki kokpitu dowolnego samolotu lub śmigłowca. Wygodną wymianę elementów kokpitu zapewniają duże drzwi wejściowe symulatora. Sama wymiana elementów jest wyjątkowo łatwa i może być przeprowadzona przez jedną osobę. Sterowanie ćwiczeniem odbywa się ze stanowiska instruktora. Instruktor może obserwować na monitorach m.in. stan przyrządów pokładowych, widok sytuacji zewnętrznej, widok mapy, a także podgląd działań pilota. Ten ostatni możliwy jest, również przy całkowitym zaciemnieniu kabiny dzięki zainstalowanym w niej kamerze i oświetlaczowi pracującemu w paśmie podczerwieni. Pomiędzy instruktorem a pilotem zapewniona jest również dwukierunkowa łączność głosowa.

Ćwiczenie

Szkolenie w dezorientacji przestrzennej przebiega dwuetapowo. Pierwszym etapem jest prezentacja zjawisk związanych z dezorientacją przestrzenną w zakresie złudzeń wzrokowych, przedsionkowych i desensytyzacji na bodźce ruchowe, kiedy pilot, nie wykonujący lotu, poddawany jest działaniu bodźców wywołujących utratę orientacji przestrzennej. Drugim etapem jest trening pilota w zakresie dezorientacji przestrzennej w trakcie wykonywania symulowanego lotu. W tym przypadku pilot wykonuje lot zgodnie z instrukcjami podawanymi na wyświetlaczach wielofunkcyjnych w postaci tekstowej oraz wypowiadanymi przez syntezator mowy. Ruch symulowanego samolotu jest odwzorowywany przez układ ruchu urządzenia, zapewniający wypracowanie odpowiednich bodźców dla ośrodka równowagi ćwiczącego. W tym etapie instruktor może również tworzyć własne scenariusze za pomocą graficznego programu planowania lotu. Scenariusze te mogą być sterowane czasem lub zdarzeniami zachodzącymi w czasie lotu. Ponadto instruktor ma możliwość selektywnego wyłączania przyrządów pokładowych. Wyłączenie przyrządów pokładowych może być również realizowane samoczynnie w odpowiednim czasie zapisanym uprzednio w scenariuszu. System jest wyposażony w predefiniowane scenariusze przygotowane dla ilustracji poszczególnych zjawisk występujących w dezorientacji przestrzennej, m.in. takich jak: Autokineza, Iluzja Coriolisa, Fałszywy Horyzont, Podejście w “Czarnej dziurze”, Oczopląs. Dzięki możliwości bezprzewodowego monitorowania parametrów fizjologicznych pilota za pomocą aparatury medycznej, urządzenie może być również wykorzystywane w badaniach nad występowaniem zjawiska dezorientacji przestrzennej, jego rozwoju oraz czynników potęgujących bądź łagodzących go.

Opracowanie wyników ćwiczenia

Podczas lotu dokonywana jest rejestracja jego najważniejszych parametrów. Zarejestrowany lot wraz ze scenariuszem może być synchronizowany z danymi medycznymi, a zebrane dane stanowią kompleksowy materiał do przeprowadzania  badań nad różnymi aspektami zjawiska dezorientacji przestrzennej.




FORMULARZ KONTAKTOWY